saral hindI xOr SrI vidyA yantra

saral hindI
sAmAnyata: hindI BAFA ko devanAgarI lipi meM liKA jAtA hE. devanAgarI lipi meM bahut sI xacCAxiyAM hEM. xisameM svaroM xOr vyanjanoM kA xalag-xalag xaDyayan kiyA jAnA sahI xOr vEgyAnik hE. xisameM varNoM ke nAm xunakI Dvani ke xanusAr hEM. xek cinha se keval xek Dvani vyakta hotI hE. xisameM saBI DvaniyoM ko vyakta karane ke liye paryApta cinha hEM, xOr xisakA pAQan sugam hE.

devanAgarI lipi meM kuC kamazoriyAM BI hEM xOr xisameM saMSoDan kI xAvaSyakatA hE. xisake svaroM meM mAtrAxoM ke kaxI xADAr rUp hEM jabaki sab svaroM kA xADAr xek sA honA cAhiye. devanAgarI liKane ke liye 200 se xaDik cinha sIKane paLate hEM. xinakI saMKyA kam honI cAhiye. xek Dvani ke liye xek se xaDik cinha nahIM hone cAhiyeM. devanAgarI meM mAtrAyeM svaroM ke cinhoM se Binna hEM xOr ve xAge, pICe, xUpar, nIce lagatI hEM. mAtrAxoM ko kram pUrvak vyanjanoM ke bAd xAnA cAhiye. devanAgarI meM varNamAlA ke cinha liKate samaya badal jAte hEM jisase lipi varNAtmak nahIM rahatI. cinhoM kA rUp leKan meM vahI honA cAhiye jo varNamAlA meM hE. devanAgarI meM xarDAkSar liKane ke xanek niyam hEM jo lipi ko jaqil banAte hEM. devanAgarI meM xek se xaDik varNoM ko milA kar naye cinha banAne kI BI jaqilatA hE. devanAgarI meM varNamAlA ke xatirikta xanya leKan cinhoM ke prayog se Bi jaqilatA xAtI hE jo nahIM honI cAhiye. devanAgarI dvArA qAxip karane xOr xuse kampyUqar meM prayog karane kI sugamatA nahIM hE.

devanAgarI kI kaamiyoM ko dUr karane ke liye BAFA xOr lipi ke vidvAnoM ne bahut se suJAv diye hE. xunako DyAn meM raKate huye saral hindI kA viDAn kiyA gayA hE. saral hindI meM devanAgarI kI xacCAxiyoM ko HAyam raKate huye xus kI kamiyoM ko dUr kar diyA gayA hE. saral hindI xAsAn hone ke xalAvA xek vEgyAnik, varNAtmak xOr vivek par xADArit lipi hE. (SARAL = scientific, alphabetic and rational approach to language)

hindI meM ginane kI padDati bahut jaqila hE. xisameM SUnya se sO tak ginane ke liye xek sO xek SabdoM ko yAd karanA paLatA hE. vEdik kAl meM ginane kI padDati bahut saral TI. rig ved meM(deKiye rig veda- 1.53.9) FaFqIM sahasra navatIM nava(60099) kA varNan hE. yaha saMKyA keval xisa bAt kA pramAN hI nahIM hE ki vEdik kAl meM xitane baLe xaMkoM kA prayog hotA TA, balki xis se yaha BI pradarSit hotA hE ki xus samaya ginane kI saral xOr vEgyAnik padDati TI. xAScarya kI bAt hE ki xisakA xupayog BArat kI BAFAxoM meM na ho kar saMsAr kI xanya BAFAxoM meM hotA hE. xaMgrezI meM 20 ke bAd xisakA xupayog hotA hE. yadi ham das kI Sakti ko [tI] dvArA vyakta kareM to ginanA xAsAn kiyA jA sakatA hE. saral hindI meM ginane kI padDati kI jaqilatA ko BI dUr kar diyA gayA hE. xisake liye daSamalav praNAlI meM nihit das kI Sakti [tI] ko xupayog meM lAyA gayA hE.

saral hindI meM 89 leKan cinhoM kA xupayog kiyA gayA hE. xinameM 55 varNAtmak lipi cinha [svar xADAr = 1, mAtrAyeM = 12 xOr vyanjan = 42] hEM. xisake xalAvA 34 saMKyA, gaNit, virAm xAdi ke cinha hEM. cinhoM kI saMKyA sImit hone xOr xunakA niyam pUrvak varNAtmak lipi kI taraha xupayog hone se saral hindI ko sIKane meM xAsAnI hogI. saral hindI ko qAxip karane xOr kampyUqar par xistEmAl karane meM BI suviDA hogI. saral hindI dvArA xinqarneq par xusI taraha prakASan xOr saMcAraN kiyA jA sakatA hE jis taraha xaMgrezI meM karate hEM. saral hindI ke mADyam se xaMgrezI ke saBI progrAm kampyUqar par hindI ke liye prayog meM lAye jA sakate hEM. xisameM hindI ke sAT xurdU ko taTA xanya BAFAxoM ko BI liKA jA sakatA hE.

SrI vidyA yantra

SrI vidyA yantra ko sAre brahmANw ke rahasyoM ko pradarSit karne kA xek sundar xOr praBAvaSAlI pratIk mAnA jAtA hE. xise jagat ke sAre tatvoM ko pEdA karane, xunheM xapane xandar samAye raKane xOr xunako niyantrit karane vAlI param Sakti kA nivAs mAnA jAtA hE. xus param Sakti ko SivA, sarasvatI, SrI vidyA, lalitA, SrI mAtA xAdi 1000 nAmoM dvArA samboDit kiyA jAtA hE. SrI vidyA yantra meM brahmANw ke sAre tatvoM, SaktiyoM, cetanA staroM, vidyAxoM xAdi ke rahasya ke sATa-sATa BAFA xOr lipi kI xutpatti xOr vistAr kA rahasya BI CipA huxA hE.

SrI vidyA yantra ke maDya meM xek bindu hE jo triBujoM, vritoM taTA xanya xAkritiyoM se GirA huxA hE. yantra kI bAharI reKA, jise BUpur kahate hEM, 36 sTAnoM par muLatI hE. BUpur ke ye 36 moL (koN) sriFqi ke 36 tatvoM ke pratIk hEM. SrI vidyA yantra meM BUpur se bindu tak 9 cakra hEM jinake nAm hEM:- 1. BUpur cakra, 2. trilok vrit cakra, 3. FowaSadal cakra, 4. xaFqadal cakra, 5. caturdaSAr cakra, 6. bahirdaSAr cakra, 7. xantardaSAr cakra, 8. xaFqAr cakra, xOr 9. trikoN-bindu yA Siv-Sakti cakra. xin cakroM ko viparIt kram se BI ginA jAtA hE xOr tab sabase pahale trikoN-bindu yA Siv-Sakti cakra xAtA hE xOr BUpur cakra xanta meM.

sriFqi se pahale keval cetanA kA GanIBUt rUpa TA jise brahma, sadASiva, paramAtmA yA koxI BI nAm diyA jA sakatA hE. xusI meM parA-Sakti BI samAxI TI. sriFqi kA prAramBa bindu se hotA hE. spandan dvArA bindu kA xudBava hotA hE xOr cetanA triBuj kA xAkAr letI hE. triBuj kI tIn BujAyeM tIn SaktiyoM- xicCA Sakti, gyAn Sakti, xOr kriyA Sakti- dvArA nirDArit hotI hEM. BAFA kI driFqi se bindu parA vAk Sakti kA xOr triBuj kI tIn reKAyeM paSyantI, maDyamA taTA vEKarI vAk SaktiyoM kI pratIk hEM. xADunik manovEgyAnikoM ke xanusAr paSyantI, maDyamA taTA vEKarI vAk SaktiyoM ko kramS: mAnasik vicAr Sakti, mastiFka kI BAFA viSleFaN Sakti taTA muMha se bolane kI Sakti kahaate hEM. triBuj ke xandar Siv kA pratIk triSUl (svar xADAr) xOr Sakti kA pratIk reKA (pahalI mAtrA) ke saMyog se praTam xakSar [xa] banatA hE jise bIj xakSar BI kahate hEM. xisake bAd xanya varNoM/leKan cinhoM kA vikAs hotA hE. bindu ko nAd bindu BI kahA jAtA hE jahAM se Dvani xOr prakAS xutpanna hote hEM. yahIM se Sabda(mantra) xOr rUp(yantra) kI xutpatti hotI hE.
SrI vidyA yantra ke xandar 4 Siv trikoN hEM xOr 5 Sakti trikoN. Siv trikoNoM kA SIrFa xUpar kI xor hE xOr Sakti trikoNoM kA SIrFa nIce kI xor. xinase banI xAkritiyoM ko BI cakra kahate hEM jin kI saMKyA 9 hE. sabase pahalA cakra Siv-Sakti cakra hE. xisake xalAvA 4 Siv cakra hEM xOr 4 Sakti cakra. Siv cakroM ke triBujoM ko Siv sTal kahate hEM xOr Sakti cakroM ke sTaloM ko Sakti sTal kahate hEM. xis prakAr SrI vidyA yantra ke xandar vAle vrit meM 9 cakroM meM kul 89 sTal hEM jin meM 43 Siv sTal hEM xOr 46 Sakti sTal. xin 9 cakroM ke nAm xOr xun meM sTaloM kI saMKyA nIce dI gaxI hE:-
 

SrI vidyA yantra ke xandar vAle cakroM meM viBinna sTaloM kI saMKyA xOr saral hindI ke leKan cinhoM kI saMKyA kA barAbar honA xOr xun meM tAdAtmya sambanDa honA xek camatkArik Koj hE. vidyA ke kSetra meM yaha bahut mahatvapUrNa xupalabDi hE jo nirakSaratA dUr karane ke liye xek xaBUtapUrva varadAn sidDa ho sakatI hE. xis ke xADAr par na kevl saral hindI ke samasta leKan cinhoM ko xAsAnI se sIKA jA sakatA hE, balki SrI vidyA yantra ke BAFA xOr gyAn sambanDI rahasya ko BI xacCI tarah samaJA jA sakatA hE.

saral hindI ke nO pAQoM kI rUpareKA bahut saral hE. pAQoM meM siKAye jAne vAle leKan cinhoM xOr SrI vidyA yantra ke viBinna BAgoM kA sambanDa spaFqa rUp se citra dvArA pradarSit karake diKalAyA gayA hE. vEse saral hindI sIKane ke liye yaha xAvaSyak nahIM hE ki SrI vidyA yantra ko BI sIKA jAye.
saral hindI ko, yA kisI BI vidyA ko, sIKane ke liye xAvaSyak hE ki kuC SabdoM kA sahI xarTa samaJA jAye. xisIliye xis pustak ke pratyek pAQa ke xanta meM SabdAvalI dI gaxI hE jisameM diye gaye SabdoM kA xarTa pAQa paRAne ke sATa spaFqa karanA cAhiye.

jo log pracalit (xasaral) lipi ko BI sIKanA cAhate hEM (yA keval xusI ko sIKanA cAhate hEM), xun ke liye xis pustak ke xanta meM xek tAlikA dI gaxI hE (pariSiFqa-3). xis meM saral xOr xasaral hindI ke leKan cinhoM ko tulanAtmak rUp meM liKA gayA hE. xis ko DyAn se paRane se xasaral hindI sIKane meM sahAyatA milegI. xis prakAr saral hindI xasaral hindI ko sIKane ke liye xek sIRI kA kAm karegI.

lipi mAnav vicAroM ko vyakta karane xOr xunheM xanya logoM tak pahuMcAne ke liye xAvaSyak mADyam hotI hE. parivartanaSIl xOr pragatiSIl samAj meM lipi ko xapane vAtAvaraN ke sAT sAmanjasya sTApit karanA cAhiye. xAj ke vEgyAnik xOr taknIkI yug meM kampyUqaroM kA xupayog bahut baR gayA hE. sUcanA xOr sancAr ke liye xinqarneq xek xupayogI xOr kAragar mADyam ban gayA hE. xis meM xaBI roman lipi kA hI xaDikatar prayog ho rahA hE. yaha xAvaSyak hE ki devanAgarI lipi meM kuC saMSoDan kar ke xuse xAsAn banAyA jAye xOr kampyUqar meM xusakA xupayog kiyA jAye. spaFqa hE ki saral hindI dvArA lipi, BAFA xOr ginatI ko sIKane meM xAsAnI hogI. xisase hindI ko xADunik xupakaraNoM dvArA liKane xOr xusakA pracAr taTA prasAr karane meM BI sahAyatA milegI.

BArat meM xanekoM BAFAyeM xOr lipiyAM hEM. hindI BArat kI rAFqra BAFA hE xOr deS ke xaDikAMSa logoM dvArA bolI jAtI hE. hindI BAFA bolane vAle kSetroM meM sabase xaDik nirakSaratA BI hE jise dUr karane ke liye viSeF prayAsoM kI xAvaSyakatA hE. saral hindI xis prayAs meM yogadAn de sakatI hE.

0